Openingstijden flexibel, op afspraak.
Elke 1e maandag van de maand van 20-22 uur: Digitaal Spreekuur




Snel contact mogelijk via whatsapp +31641803540

Een blog met modelspoor gerelateerde artikelen door de ogen van

Martin Domburg.


Gewoon eerlijk, vol passie en een vleugje adhd maar wel oprecht geschreven vanuit het hart

Op FaceBook te volgens als Martin's Zijspoor

Baanspanning, spannend verhaal?

Voor mij niet, maar ik werk er dan ook dagelijks mee. Deze derde blog wil ik toch eens uitweiden over een item die telkens weer naar voren komt en echt een ondergeschoven kindje is van de modelspoorder. Op zich niet zo gek, ik mag ervan uit gaan dat niet alle modelspoorders nu eenmaal installatietechnicus zijn….

Waarom is het dan zo’n item dat ik echt hierover wil schrijven? Heel simpel omdat ik dagelijks goedbedoelde adviezen lees op FaceBook en fora’s van mensen zonder installatietechnische achtergrond die vragen beantwoorden over installatietechnische vragen en daarbij lees ik de meest wildste en gekste antwoorden. Lang stelde ik mij zelf dan ook de vraag, waarom maak ik me er zo druk om dan? Geen idee, misschien ben ik dan wel die mafkees die niet zoiets heeft van ze zoeken het maar lekker uit. Hoogste tijd dus om eens wat opheldering te gaan geven over een echt onderbelicht onderwerp wat toch echt wel de core is van onze modelspoorbaan. Een levensader mag je het echt wel noemen.

Maar wat is je baanspanning nu eigenlijk, leg het nu eens uit zonder een heel technische handleiding wet van ohm voor dummy’s te gaan geven? Nou dat is best wel lastig maar inmiddels ben ik geoefend! De baanspanning van de modelbaan is de spanning waarmee je de centrale unit voedt. Dit kan een wisselspanning zijn maar ook een gelijkspanning. Jouw centrale maakt van die voeding een Blokgolfspanning. Was dat? Een constant tussen 0v en Vmax wisselende spanning waarin jouw dcc pakketjes worden verwerkt. Daarom neemt een voltmeter dit ook waar als wisselspanning. Voor alle digitale modelspoorbanen in de schaal Z, N, TT en H0 is een voeding van 15 V gelijkspanning meer dan zat. Hogere spanningen hebben totaal geen nut omdat een digitale decoder daar maar een gedeelte van gebruikt. Alle overtollige spanningen zet hij om in warmte.

De enige reden dat een centrale of booster door de fabrikanten is voorzien van een hogere spanning (16-21V) is omdat anders de magneetwissels van dat merk niet meer werken. Dus je hebt een compromis tussen de accessoire en de locbesturing. Nu pleit ik er altijd voor om voor je accessoires een separate voedingsbron te gebruiken zodat je centrale enkel wordt belast met het voeden van de rails en niet die van de wissels en seinen. Daar wordt je bedrijf ook eens tuk betrouwbaarder van. Datzelfde geld ook voor het aansturen van de accessoires, maar dan moet je wel gebruik maken van software die meerdere interfaces kan bedienen.


Waarom die 15V?

Iedereen schroeft die maximale spanning in de decoder altijd naar beneden (CV 5). Als je spanning hoger is moet hij dus ook verder naar beneden dan wanneer de spanning laag is. Je houdt dus meer bandbreedte over voor de decoder om het verschil tussen minimaal en maximaal te verdelen over 28 stappen. Daarnaast is het ook een probleem als je decoders wilt gebruiken die niet meer voltage aankunnen als 16V, zoals Nano decoders. Dan heb ik nog niet gesproken over slijtage aan het anker van de motor omdat hij een hoge spanning gepulseerd krijgt.

In de NMRA staat zelfs geschreven over een voerspanning van 13-15 V voor de schalen N en H0 en dat een dcc decoder nooit meer dan 22V aangeleverd mag krijgen. (s-9.1_electrical_standards_2006.pdf)

In de NMRA staat geschreven dat een DCC decoder nooit meer dan 22V gelijkspanning zou mogen krijgen.

Sommige centrales hebben een wisselspanning voeding. Dat is een keuze van die fabrikant. Er is een simpele reken formule om uit te rekenen hoeveel gelijkspanning je hebt bij het gelijkrichten van een wisselspanning en dat is (Vac x 1,4) – 1,4 = Vdc Deze richtlijn verteld dat wanneer je de wisselspanning vermenigvuldigd met 1,4 je de gelijkspanningswaarde hebt. Echter neemt de gelijkrichter 1,4v weg hiervan dus mag je van die som weer 1,4 af trekken. Dan weet je ongeveer je baanspanning.

Maar dat is nog niet accuraat genoeg, alleen zitten we met het feit dat een blokgolfspanning zoals DCC alleen te meten is met aanvullende meet elektronica of een oscilloscoop. Althans dat denkt men vaak. Wat veel gebruikers niet weten is dat een decoder die elektronica in huis heeft en de blokgolfspanning gelijkrichten tot een zuivere gelijkspanning. Elke decoder heeft naast de 6 bekende aansluitingen nog een aantal aux uitgangen maar ook een V+ (blauw) en een GND aansluiting. Daaruit komt dus die gelijkgerichte spanning. Als je die meet weet je exact welke gelijkspanning voltage je decoders voor hun kiezen krijgen.


Mooie tip? Dacht het wel! Maar dan zijn we er nog niet, een goede voeding is nog maar het begin. Wat dacht je van de aanleg! Iemand heeft ooit verzonnen een ringleiding als naam te gebruiken voor een distributie netwerk onder de baan langs. Die benaming is dus echt verkeerd want een ringleiding loopt altijd weer terug naar het begin. Dat zou bij gebruik van voedingen betekenen dat je een transformator aan het bouwen bent. Maar ik ben de beroerdste ook niet en zal de term ringleiding ook gaan voeren :)

Tevens adviseert men vaak om een draad te spannen van voor tot achter. En dan vanaf die draad aftakkingen te solderen of met een kroonsteen aftakkingen te maken. Laat ik vooropstellen dat die methode niet correct is, nou ja het werkt wel maar goed is het niet. Om de hele simpele reden dat spanning een stroom opwekt en je in een leiding alle verbruikers in die leiding bij elkaar op mag tellen. Heb je dus een leiding van 5 meter met om de meter een lamp van 1 Ampère dan loopt er over die gehele leiding een stroom van 5 Ampère. Neem daarbij de gemiddelde soldeer en installatie vakmanschap en het feit dat een kroonsteen en zeker soldeerlassen een overgangsweerstand kunnen opwekken maakt deze methode zelfs brandgevaarlijk.

Om dat punt kracht bij te zetten een simpele vraag: als het een goede methode zou zijn zouden we dat dan in de installatietechniek dan ook niet zo uitvoeren? Is goedkoper toch….

De eigenschap van die stroom is ook dat als je opsplitst in de leiding de stroom zich ook splitst. De meest veilige en efficiënte manier om een ringleiding te maken is het opstellen van verdeelpunten. Men gaat vanaf de voeding naar een paar verdeelpunten en vanaf die verdeelpunten tak je af naar de gebruikers. Voordeel hiervan is dan dat je in het geval van de eerder genoemde lampjes vijf draden hebt met elk maar 1 Ampère stroom. Dus kan je dunner draad gebruiken ook nog eens. En alleen vanaf het verdeelpunt naar de voeding loopt nog maar die 5 Ampère.

Het blijft natuurlijk een feit dat niet iedereen installatietechnisch is onderlegd en ook soms niemand kent die dat wel is. Hopelijk brengt dit blogje wat licht op deze o zo belangrijke factor die onze modelspoorbaan tot leven wekt. Een goede basis is immers erg belangrijk.


Groetjes Martin